Stres

JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

Przywykliśmy wszelkie trudności tłumaczyć stresem, traktujemy stres jako coś bardzo złego, co przeszkadza nam i naszym dzieciom w funkcjonowaniu. Nie zawsze jest to jedyna prawda…

Stres jest to relacja miedzy umiejętnościami radzenia sobie jednostki a wymaganiami stawianymi jej przez otoczenie.

Niektóre definicje określają stres jako wysiłek adaptacyjny organizmu, którego celem jest przystosowanie do funkcjonowania w istniejących warunkach zewnętrznych. Adaptacja taka może pomóc w przystosowaniu się do zmian w otoczeniu, w tym do funkcjonowania w warunkach trudnych.

Stresem może być śmierć bliskiej osoby, zmiana szkoły, rodzaj wykonywanej pracy, także szkolnej i sprawdzenie jej efektów np. odpytywanie, kartkówki, sprawdziany, egzaminy.

Reakcja stresowa pozwala na większy wysiłek, szybszą ucieczkę lub przystosowanie się do wymagań otoczenia.

Stres nie zawsze musi być zjawiskiem negatywnym, szkodliwym – może też ułatwiać radzenie sobie w trudnych sytuacjach. Umiarkowany stres podnosi jakość wykonywanych zadań.

Czym więc różni się stres dobry od złego?

Stres jest naszym sprzymierzeńcem, gdy:

  • jest ograniczony w czasie
  • jego natężenie nie przekracza umiarkowanego poziomu
  • rozwiązanie danej sytuacji problemowej – będącej jego przyczyną – jest możliwe, a nawet powoduje doznanie uczucia ulgi.

Uczymy się wtedy radzić sobie z sytuacją trudną przez rozwiązywanie jej, a nie unikanie bądź zaprzeczanie jej istnieniu.

Zły stres to taki, który występuje nieustannie; stresem jest trwała sytuacja – niekorzystne warunki życiowe powodujące nie zaspokojenie podstawowych potrzeb (pożywienie, sen), ale też potrzeb wyższego rzędu – akceptacji, bezpieczeństwa, przynależności.

Reakcja organizmu na stres jest uzależniona od wielu czynników np. naszych cech osobowościowych, siły, odporności naszego organizmu. Szczególnie istotnym czynnikiem determinującym naszą odporność jest subiektywna ocena sytuacji jako nam zagrażającej lub niezagrażającej. Osoba, która ma wysoką samoocenę znaczenie łagodniej zareaguje na zagrożenie niż osoba o zaniżonej samoocenie. Także rywalizacja w szkole stwarza stresowe napięcie emocjonalne.

Stres jest złożoną reakcją, w której można zaobserwować zmiany także w procesach fizjologicznych.

Większość elementów zarówno fizjologicznych, jak i emocjonalnych ułatwia właściwą reakcję w sytuacji zagrożenia.

Do reakcji fizjologicznych stresu należą m.in.:

  • wzrost ciśnienia tętniczego
  • przyspieszenie akcji serca
  • wzrost napięcia mięśniowego (skurcz żołądka)
  • przyspieszony, płytki oddech
  • suchość w ustach
  • zwiększona potliwość
  • trudności z trawieniem
  • zmiany w EEG, w gospodarce hormonalnej.

W sferze emocjonalne stres wyraża się przede wszystkim:

  • lękiem,
  • niepokojem,
  • drażliwością,
  • agresją.

Łatwo zauważyć, że wszystkie zmiany zachodzące w organizmie pod wpływem stresu mają ułatwić przetrwanie w sytuacji zagrożenia.

Stres może być także niszczący – np. gdy jest zbyt silny. Zbyt duże pobudzenie organizmu powoduje dezorganizację zachowania np. w przypadku, gdy uczeń – choć dobrze przygotowany do odpowiedzi – przy tablicy nie potrafi sobie przypomnieć odpowiedzi.

Radzenie sobie ze stresem ma zasadniczo spełniać rolę odzyskania równowagi pomiędzy możliwościami osoby, a stawianymi jej wymaganiami, tym samym ma wpływać na poprawę jej stanu emocjonalnego. Uzyskuje się to przez:

  • opanowanie czynników powodujących stres poprzez oddziaływanie na samego siebie lub otoczenie.
  • ukierunkowanie na własny styl emocjonalny i uwolnienie się od przykrych przeżyć emocjonalnych.
  • Człowiek uczy się w ciągu życia strategii radzenia sobie ze stresem, tak jak uczy się innych form zachowania. Może przybierać to jednak różne formy – bezpośrednie zmierzenie się z sytuacją stresową lub przeciwnie – jej wypieranie, odrzucanie, a wręcz zaprzeczanie informacjom o wydarzeniu stresowym (czyli postawa unikowa). Stosuje wtedy różnorodne mechanizmy obronne, których celem jest zmniejszenie zagrożenia osobistego i podwyższenie poczucia własnej wartości.

    Wyróżnia się trzy główne style radzenia sobie ze stresem:

    • aktywne zachowanie – czyli reakcje, które zmieniają sytuacje
    • poznawcze radzenie sobie – czyli reakcje, które zmieniają znaczenie lub ocenę stresu
    • unikanie – czyli reakcje, które zmierzają do kontroli przykrych uczuć.

    JAK NALEŻY POSTĘPOWAĆ?

    Uświadom sobie co jest twoim stresem oraz twoje własne emocjonalne i fizyczne reakcje:

    • Zaobserwuj swoje niepokoje. Nie ignoruj ich. Nie lekceważ ich.
    • Ustal, które wydarzenia wywołują w tobie niepokój. Jak sobie tłumaczysz znaczenie tych zdarzeń?
    • Zaobserwuj jak twoje ciało reaguje na stres. Czy jest to zdenerwowanie, a może fizyczny rozstrój? Jeśli tak, to jak on przebiega?

    Ustal, co możesz zmienić. Aby ograniczyć negatywny wpływ stresu pamiętaj o podstawowych zasadach:

    • utrzymuj kontakt z naturą
    • miej czas właśnie dla siebie – zrób sobie przyjemność
    • porozmawiaj z kimś, kto naprawdę ma ochotę cię wysłuchać
    • uprawiaj sport
    • zdrowo się odżywiaj
    • rozwijaj w sobie poczucie humoru
    • naucz się lepiej gospodarować czasem
    • stawiaj sobie realistyczne cele
    • nie staraj się być perfekcjonistą. Bądź dla siebie tolerancyjny
    • nie troszcz się o rzeczy, na które nie masz wpływu
    • stosuj techniki relaksacyjne i umysłowe.

Dodaj komentarz